Vruchtbaarheid en geboorte

 

Hoe maak ik een goede start?


Als de lammeren gespeend zijn is het verstandig om de ooien voor te bereiden voor de komende dekperiode. Als de weides het toelaten is het goed om 3 groepen te maken; magere, normale en vette ooien. De vette ooien kunnen schraal geweid worden. De magere ooien kunnen eventueel nog een keer ontwormd worden omdat deze meer risico op een rode lebmaagworminfectie hebben, en daarna de beste weides gegeven worden. Het doel is om de ooien uiteindelijk allemaal in dezelfde conditie (conditiescore 3) te flushen en onder de ram te brengen. 

Schapen komen in bronst (oestrus) in een periode van afnemende daglichtlengte.Voor de meeste rassen in Nederland is dat vanaf half augustus/ begin september. Rassen zoals Rijnlam, Flevolander, Suffolk en Charolais zijn wat minder lichtgevoelig en kunnen ook buiten het normale seizoen drachtig worden. Voor alle rassen geldt dat een dekking midden herfst de beste resultaten geeft. Een zoekram kan wel het seizoen vervroegen.

Het schaap kent een periode dat het niet bronstig wordt welke veroorzaakt wordt door hormonale inwerking van het zuigen van het lam.

De lengte van de bronstcyclus is 16-17 dagen, met een variatie van 14-19 dagen.Korte cycli van 12 dagen komen in het begin van het seizoen voor. Hierbij vind geen uiterlijk vertoon van bronst plaats, de zogenaamde stille bronst (metoestrus).

Het bronstgedrag van de ooi is vooral te zien als er een ram bij loopt. De ooi zoekt de ram op, schudt met de staart, ruikt aan het scrotum van de ram en blijft staan tijdens de dekking

 

Kan ik met voeding het aantal lammeren sturen?


Flushing betekent dat men de schapen op schrale weides laat lopen tot ongeveer 2 à 3 weken voor het dekseizoen. Als ze vlak voor het dekseizoen weer in conditie toenemen dan heeft dit een positief effect op de eisprong en dus het aantal lammeren. Een conditiescore van 3,5 geeft de meeste lammeren.Goed flushen kan een verschil maken van 0,5 lam per worp.

Naast een groeiende conditie is rust in de koppel van groot belang in de dekperiode. Zorg ervoor dat alle behandelingen zoals ontwormen, scheren en klauwverzorgen al gedaan zijn voor deze periode.Zorg dat chronische problemen zoals rotkreupel ruim voor het dekken aangepakt zijn. Behandelingen in de eerste maand van de dracht en tijdens de dekperiode zijn slecht voor de vruchtbaarheid.

Stress moet in de dekperiode voorkomen worden maar ook in de eerste maand van de dracht zodat de embryo's de kans krijgen zich goed aan de baarmoederwand te hechten.Een goede voeding in het eerste derde deel van de dracht bepaalt het uiteindelijke geboortegewicht van het lam en daarmee zijn overlevingskansen. 

Zet ooien 3 weken voor het dekken in goede weide en geef mineralen zoals Mervovit in de wei. Naast de nodige vitaminen en mineralen bevatten deze vitamine-E en Selenium, wat erg belangrijk is voor de vruchtbaarheid van de dieren. Spuit dekrammen 6 weken voor de dektijd in met Vitamine E plus selenium. Dit kan de spermakwaliteit aanzienlijk verbeteren.  

 

Hoe bereid ik de (nieuwe) ram voor?


Het is noodzakelijk om een nieuw aangekochte dekram 2 weken in quarantaine te zetten voordat u hem bij de ooien doet. Een dekram kan alleen goed zijn werk doen als hij vrij van aandoeningen is. Bovendien willen we met een nieuwe ram geen nieuwe ziektes in de koppel introduceren.

Let in deze 2 weken op rotkreupel, ecthyma (zere bekjes), huidparasieten en diarree door wormen. Het is niet meer  verplicht een ARR/ARR ram in te zetten. Koop bij voorkeur een zwoegerziektevrije ram van een adres dat goed bekend staat. Het kopen van een ram waarvan de herkomst niet bekend is, is onverstandig.
Bekap hem en zet hem een half uur in een voetbad met zinksulfaat met klauwfix.
Geef de ram een wormbehandeling met een middel uit de ivermectinegroep zoals bijvoorbeeld cydectin. Daarnaast is een wormbehandeling met een middel uit de levamisolgroep, bijvoorbeeld met Levacide injection, nodig om de insleep van resistente wormen tegen te gaan.Met de komst van Zolvix kan ook voor dit middel gekozen worden. Deze aanpak lijkt wat overdreven maar kan een hoop ellende voorkomen.

Zie erop toe dat de ram een goed zittend dektuig draagt dat nergens irriteert of schade veroorzaakt. De kleurblokken kunnen gewisseld worden om de 8 en 16 dagen nadat de eerste ooi gedekt is. Bij verwisseling om 8 dagen gebruikt men eerst groene blokken, dan blauwe en vervolgens rode. Bij verwisseling om 16 dagen is de beste volgorde groen, rood en blauw omdat rood en blauw intenser kleuren dan groen. Geel kan gebruikt worden bij zwarte schapen.

Houd er rekening mee dat als een ram ziek is geweest, 6 tot 8 weken later de spermakwaliteit verminderd kan zijn. Het gebruik van oxytetracycline kan een verminderde vruchtbaarheid bij rammen veroorzaken.

 

Wat doet een zoekram?


Het gebruik van een gesteriliseerde ram (zoekram) is een mooie methode om een groep schapen in een korte periode te laten aflammeren. Twee à drie dagen na het binnenbrengen van een zoekram ontstaat bij de ooien een stille bronst. In deze eerste bronst worden de ooien meestal niet gedekt. En al dekt de zoekram dan heeft dit geen effect omdat deze onvruchtbaar gemaakt is.
Na 14 dagen moet de zoekram ingeruild worden door de dekram. Drie weken nadat de zoekram in de kudde gebracht is worden de meeste ooien bronstig. Een aantal wordt 4 weken nadat de zoekram in de groep gebracht is bronstig. Het gevolg is dat bijna alle ooien in een week gedekt worden. Het grote voordeel is dat op een natuurlijke wijze, en zonder sponzen in te brengen, de ooien in een korte periode aflammeren.
Eén zoekram per 40-50 ooien is voldoende. Omdat de ooien in een korte periode gedekt moeten worden is bij deze methode één dekram per 20-25 ooien nodig.

Een zoekram is een gesteriliseerde ram en niet een gecastreerde ram. Bij de zoekramoperatie (vasectomie) wordt van de beide zaadleiders 2 cm verwijderd. De testikels blijven netjes zitten. Na de operatie kunnen de rammen nog 6 weken vruchtbaar blijven. Plan de operatie dus ruimschoots van te voren.

Schapendokter kan op bestelling easy care zoekrammen leveren of de operatie bij uw rammen uitvoeren. Het voordeel van een zoekram van een ander ras is dat deze altijd als dusdanig herkenbaar blijft. 

 

Wat is het voordeel van sponzen?


Bronstsynchronisatie om een korte aflamperiode te krijgen is ook mogelijk door het inbrengen van hormoonsponzen in de schede. Vlak na het moment dat de sponzen verwijderd worden ontstaat de eisprong. 
Omdat alle dieren tegelijk bronstig worden is 1 ram op 10 ooien noodzakelijk. Dit is op te vangen door in kleine groepjes te sponzen maar dit geeft wel meer spreiding in het aflammeren. Het beste resultaat krijgt men als men de ooien één voor één aan de ram aanbiedt. Tussen de dekkingen kan men de ram het beste 10 minuten rust geven. De spreiding in het aflammeren is 8 dagen.

Ook kan het sponzen gebruikt worden om lammeren buiten het seizoen te fokken of ooien voor te bereiden op kunstmatige inseminatie. Lammeren die begin december geboren worden kunnen rond Pasen als lichtere lammeren afgeleverd worden. De hogere opbrengstprijs compenseert de kosten voor het sponzen. De kosten van het sponzen inclusief de hormooninjectie liggen rond 8 tot 10 euro per ooi.
Toediening van een hormooninjectie op het moment van het verwijderen van de spons verbetert het bevruchtingspercentage en het aantal lammeren. Minpunt is dat de dieren op den duur steeds minder gevoelig voor het hormoon worden. Hoge doseringen kunnen te grote worpen geven.

Alleen sponzen is onvoldoende buiten het normale dekseizoen, er moet dan altijd een hormooninjectie gebruikt worden. Binnen het bronstseizoen hoeft dit niet. Het traditionele dekseizoen is van september tot en met januari.

Buiten het seizoen moet een ram gezocht worden die buiten het seizoen dekken wil. De Texelaar vertikt het meestal buiten het seizoen, de Suffolk of Charollais is minder seizoengebonden. Over het algemeen doen rammen van de vruchtbare rassen het beter buiten de herfsttijd. Het beste is om de rammen 1 hele dag voor het verwijderen van de sponzen even bij de ooien te laten en 48 uur na het verwijderen van de sponzen er weer bij te doen. Dit is om beide te stimuleren.

Na het verwijderen van de spons kan de ooi wat vuilen, dit heeft geen effect op de vruchtbaarheid.

Er zijn sponsjes in 1 maat voor alle ooien. De sponsjes worden met glijmiddel en een applicator aangebracht. 

 

Wat is het behandelingsschema voor sponzen?          

Dag 1 Sponsje inbrengen
Dag 12,13 of 14 's ochtends Sponsje verwijderen en hormooninjectie geven
48 uur later Eerste dekking ('s ochtends)
60 uur na verwijderen spons Tweede dekking ('s avonds)


Sponzen heeft alleen zin bij gespeende ooien omdat de zogende lammeren een remmende invloed hebben op de eisprong. Net als in de herfst is het ook goed om de ooien buiten het seizoen te flushen voor het sponzen.

 
Wordt er in Nederland KI en Embryotransplantatie gedaan?


Ki en ET vindt in Nederland op kleine schaal plaats. KI en ET via laparascopie zijn in Nederland verboden en alleen voor onderzoek toegestaan. In Engeland wordt het meer toegepast. Een Engelse website over dit onderwerp is www.innovis.org.uk.

Een Nederlandse site over KI is www.hb-ki.nl.

 

Hoe werkt scannen/drachtigheidsonderzoek?


Drachtigheid is met behulp van echografie het meest nauwkeurig te onderzoeken op een drachtlengte van 45 tot 70 dagen. Jongere drachten zijn vanaf 35 dagen te herkennen maar zo klein dat de individuele vruchtjes moeilijk te tellen zijn. Drachten langer dan 70 dagen zijn moeilijk te tellen omdat de lammeren zo groot worden dat ze niet meer compleet op het scanbeeld passen. Guste ooien kunnen herkend worden vanaf een maand na vertrek van de ram.

Het scannen/echografie vindt plaats bij het staande schaap. Het is een uitwendig onderzoek waarbij de scanner voor het uier op de buikwand gezet wordt. Deze plek is over het algemeen vrij van wol en het schaap hoeft daarom niet voor het scannen geschoren te worden. 

Schapendokter.nl maakt gebruik van een sectorscanner met een beeldbereik van 170 graden. Door het grote beeld is het mogelijk om de gehele buik in een beweging te scannen waardoor de vruchten te tellen zijn. 

 

Wat zijn de voordelen van scannen op dracht?


Ooien drachtig van eenlingen kunnen minder of geen krachtvoer krijgen; de kans op een te zwaar lam wordt hierdoor kleiner.
Ooien drachtig van meerlingen kunnen meer en beter voer krijgen om slepende melkziekte te voorkomen en de melkgift te bevorderen. De lammeren zullen zwaarder en vitaler zijn.

  • Ingrijpen tijdens de geboorte van de lammeren is minder nodig. Er hoeft niet meer nagevoeld te worden naar een achtergebleven lam. Stagiares weten waar ze aan toe zijn.
  • Guste ooien kunnen op een gunstig tijdstip verkocht worden. Dit kan een voordeel van 20 euro per ooi geven ten opzichte van verkoop in het lammerseizoen.
  • Drachtige fokooien kunnen verkocht worden met het aantal te verwachten lammeren. 

Ter voorbereiding van het scannen heeft het de voorkeur de schapen op te stallen en 12 uur te laten vasten of zeer matig te voeren. De pens drukt daardoor minder op de buikwand waardoor de scankop makkelijker bij de vruchtjes kan komen. Een andere optie is 's ochtends vroeg te beginnen, omdat schapen in de tweede helft van de nacht weinig voer opnemen. Sterke rantsoen wisseling voor het scannen moet vermeden worden omdat dit gasontwikkeling in de pens bevordert. Gas kan het echobeeld vertroebelen.
Voor grotere koppels wordt er gebruik gemaakt van een doorloopscanbox waarin de dieren voor het scannen gepresenteerd worden. 

 

Wanneer moet ik ingrijpen bij een geboorte?

 

• Zwangere vrouwen lopen risico als ze assisteren bij verlossingen van kleine herkauwers, zeker als zich   problemen in het koppel voordoen.

• Vanaf het moment dat vruchtvliezen of de eerste delen van de vrucht zichtbaar zijn, kunt u gerust 2 uur wachten voordat u ingrijpt.

• Grijp pas in als tijdens het geboorteproces gedurende één uur geen vordering plaatsvindt. Te vroeg en onnodig ingrijpen zet het geboorteproces zo een uur terug. Door de stress verslapt de baarmoeder.

Was of desinfecteer uw handen goed en gebruik bij het het opvoelen geen zeep maar glijmiddel of glijgel.

 

Problemen rond de geboorte 


Hernia ventralis
Hernia ventralis of buikbreuk is een verscheuring van de buikspier op de aanhechting van het bekken. Het beeld is van een hoogdrachtig schaap waarvan de buik bijna op de grond hangt. Dit gebeurt met name bij dieren die dragend zijn van veel lammeren. De baarmoeder en ingewanden bevinden zich direct onder de huid. De dieren redden zich over het algemeen met dit probleem. Bij het aflammeren moeten ze zeker geholpen worden omdat ze zelf de lammeren niet meer in de geboorteweg kunnen persen. Nadat de dieren afgelammerd zijn is het beste de ooi op te ruimen omdat er geen genezing mogelijk is. Deze aandoening komt meer voor op bedrijven waar het dringen is aan het voerhek door een tekort aan vreetplaatsen. 

Drs. Frank Glorie, Halteweg 7, 7109 BH Winterswijk Miste
Email: info@schapendokter.nl - Tel: 06 - 460 875 60
KvK: 51590433 - BTW nr: NL126475386B02
sitemap | privacy | disclaimer

18 augustus 2017

Vanaf 1 september 2017 zal Schapendokter.nl overgenomen worden door de schapendierenartsen van DGC Zuid Oost Drenthe.

Lees verder

27 juni 2017

Nieuw Leverbot middel

Lees verder
Contact

Levert die wol al niks op, laat de Rova het ook nog staan. pic.twitter.com/ndheb6BYkV

Rammen houden ook van een bloemetje op de hei. pic.twitter.com/RvSdYVmZWb

Baycox Sheep is vervangen door Tolracol. 85 euro per liter in plaats van 320 euro. Scheelt een beetje als een licentie verloopt