• Home
• Schapenziekten
• EASY CARE SCHAAP
• SCHAPENHOUDERIJ
• Webwinkel

Vruchtbaarheid en geboorte

Hoe maak ik een goede start?
Als de lammeren gespeend zijn is het verstandig om de ooien voor te bereiden voor de komende dekperiode. Als de weides het toelaten is het goed om 3 groepen te maken; magere, normale en vette ooien. De vette ooien kunnen schraal geweid worden. De magere ooien kunnen eventueel nog een keer ontwormt worden omdat deze meer risico op een rode lebmaagworminfectie en daarna de beste weides gegeven worden. Het doel is om de ooien uiteindelijk in dezelfde conditie (conditiescore 3) te flushen en onder de ram te brengen. 

Kan ik met voeding het aantal lammeren sturen?
Flushing betekent dat men de schapen op schrale weides laat lopen tot ongeveer 2 a 3 weken voor het dekseizoen. Als ze vlak voor het dekseizoen weer in conditie toenemen dan heeft dit een positief effect op de eisprong en dus het aantal lammeren. Een conditiescore van 3.5 geeft de meeste lammeren.Goed flushen kan een verschil maken van 0,5 lam per worp.

Naast een groeiende conditie is rust in de koppel van groot belang in de dekperiode. Zorg ervoor dat alle behandelingen zoals ontwormen, scheren en klauwverzorgen al gedaan zijn in deze periode.

Zet ooien een maand voor het dekken in goede weide en geef mineralen zoals Mervovit in de wei. Naast de nodige vitaminen en mineralen bevatten deze vitamine-E en Selenium, wat erg belangrijk is voor de vruchtbaarheid van de dieren. Spuit dekrammen 6 weken voor de dektijd in met Vitamine E plus selenium. Dit kan de spermakwaliteit aanzienlijk verbeteren.  

Hoe bereid ik de (nieuwe) ram voor?
Het is noodzakelijk om een nieuw aangekochte dekram 2 weken in quarantaine te zetten voordat u hem bij de ooien doet. Een dekram kan alleen goed zijn werk doen als hij vrij aandoeningen is. Bovendien willen we met een nieuwe ram geen nieuwe ziektes in de koppel introduceren.

Let in deze 2 weken op rotkreupel, ecthyma (zere bekjes), huidparasieten, diarree door wormen. Het is niet meer  verplicht een ARR/ARR ram in te zetten. Koop bij voorkeur een zwoegerziektevrije ram van een adres dat goed bekend staat. Het kopen van een ram waarvan de herkomst niet bekend is onverstandig.
Bekap hem en zet hem een half uur in een voetbad met zinksulfaat met klauwfix .
Geef de ram een wormbehandeling met een middel uit de ivermectinegroep zoals bijvoorbeeld Ivomec 1 % bruin. Daarnaast is een wormbehandeling met een middel uit de levamisolgroep, bijvoorbeeld met Levacide injection , nodig om de insleep van resistente wormen tegen te gaan. Deze aanpak lijkt wat overdreven maar kan een hoop ellende voorkomen.

Zie erop toe dat de ram een goed zittend dektuig draagt dat nergens irriteert of schade veroorzaakt. De kleurblokken kunnen gewisseld worden op 8 en 16 dagen nadat de eerste ooi gedekt is. Bij verwisseling op 8 dagen gebruikt men eerst groene blokken , dan blauwe en vervolgens rode. Bij verwisseling om 16 dagen is de beste volgorde dekblok Raidex Groen, dekblok Raidex Rood en dekblok Raidex Blauw omdat rood en blauw intenser kleuren dan groen. Dekblok Raidex Geel kan gebruikt worden bij zwarte schapen.

Houdt er rekening mee dat als een ram ziek is geweest 6 tot 8 weken later de spermakwaliteit verminderd kan zijn. 

Wat doet een zoekram?
Het gebruik van een gesteriliseerde ram (zoekram ) is een mooie methode om een groep schapen in een korte periode te laten aflammeren. Twee à drie dagen na het binnenbrengen van een zoekram ontstaat bij de ooien een stille bronst. In deze eerste bronst worden de ooien meestal niet gedekt. En al dekt de zoekram dan heeft dit geen effect omdat deze onvruchtbaar gemaakt is.
 Na 14 dagen moet de zoekram ingeruild worden door de dekram. Drie weken nadat de zoekram in de kudde gebracht is worden de meeste ooien bronstig. Een aantal wordt 4 weken nadat de zoekram in de groep gebracht is bronstig. Het gevolg is dat bijna alle ooien in een week gedekt worden. Het grote voordeel is dat op een natuurlijke wijze, en zonder sponzen in te brengen, de ooien in een korte periode aflammeren.
 Eén zoekram per 40-50 ooien is voldoende. Omdat de ooien in een korte periode gedekt moeten worden is bij deze methode één dekram per 20-25 ooien nodig.

Een zoekram is een gesteriliseerde ram en niet een gecastreerde ram. Bij de zoekramoperatie (vasectomie) wordt van de beide zaadleiders 2 cm verwijderd. De testikels blijven netjes zitten. Na de operatie kunnen de rammen nog 6 weken vruchtbaar blijven. Plan de operatie dus ruimschoots van te voren.

Schapendokter kan op bestelling easy care zoekrammen leveren of de operatie bij uw rammen uitvoeren. Het voordeel van een zoekram van een ander ras is dat deze altijd als dusdanig herkenbaar blijft. 

Wat is het voordeel van sponzen?
Bronstsynchronisatie om een korte aflamperiode te krijgen is ook mogelijk door het inbrengen van hormoonsponzen in de schede. Vlak na het moment dat de sponzen verwijderd worden ontstaat de eisprong. 
 Omdat alle dieren tegelijk bronstig worden is 1 ram op 10 ooien noodzakelijk. Dit is op te vangen door in kleine groepjes te sponzen maar dit geeft wel meer spreiding in het aflammeren. Het beste resultaat krijgt men als men de ooien één voor één aan de ram aanbiedt. Tussen de dekkingen kan men de ram het beste 10 minuten rust geven. De spreiding in het aflammeren is 8 dagen.

Ook kan het sponzen gebruikt worden om lammeren buiten het seizoen te fokken of ooien voor te bereiden op kunstmatige inseminatie.Lammeren die begin december geboren worden kunnen rond Pasen als lichtere lammeren afgeleverd worden.De hogere opbrengstprijs compenseert de kosten voor het sponzen. De kosten van het sponzen inclusief de hormooninjectie liggen rond 7 euro per ooi.
Toediening van een hormooninjectie op het moment van het verwijderen van de spons verbetert het bevruchtingspercentage en het aantal lammeren. Minpunt is dat de dieren op den duur steeds minder gevoelig voor het hormoon worden. Hoge doseringen kunnen te grote worpen geven.

Alleen sponzen is onvoldoende buiten het normale dekseizoen, er moet dan altijd een hormooninjectie gebruikt worden. Binnen het bronstseizoen hoeft dit niet. Het traditionele dekseizoen is van september tot en met januari.

Buiten het seizoen moet een ram gezocht worden die buiten het seizoen dekken wil. De Texelaar vertikt het meestal buiten het seizoen, de Suffolk of Charollais is minder seizoengebonden. Over het algemeen doen rammen van de vruchtbare rassen het beter buiten de herfsttijd. Het beste is om de rammen 1 hele dag voor het verwijderen van de sponzen bij de ooien te laten en 48 uur na het verwijderen van de sponzen er weer bij te doen. Dit is om beide te stimuleren.

Na het verwijderen van de spons kan de ooi wat vuilen, dit heeft geen effect op de vruchtbaarheid.

Er zijn sponsjes in 1 maat voor alle ooien. De sponsjes worden met glijmiddel en een Applicator Wit aangebracht. 

Wat is het behandelingsschema voor sponzen?:
Dag 1: Sponsje inbrengen.
Dag 12,13 of 14 `s ochtends: sponsje verwijderen en hormooninjectie geven.
48 uur later: eerste dekking (´s ochtends)
60 uur na verwijderen spons: tweede dekking (´s avonds)

Sponzen heeft alleen zin bij gespeende ooien omdat de zogende lammeren een remmende invloed hebben op de eisprong. Net als in de herfst is het ook goed om de ooien buiten het seizoen te flushen voor het sponzen.

 
Wordt er in Nederland KI en Embryotransplantatie gedaan?
Ki en ET vindt in Nederland op kleine schaal plaats. KI en ET via laparascopie zijn in Nederland verboden en alleen voor onderzoek toegestaan. In Engeland wordt het meer toegepast . Een engelse website over dit onderwerp is www.innovis.org.uk
Een nederlandse site over KI is www.hb-ki.nl. 

Hoe werkt scannen/drachtigheidsonderzoek?

Drachtigheid is met behulp van echografie het meest nauwkeurig te onderzoeken op een drachtlengte van 45 tot 70 dagen. Jongere drachten zijn vanaf 35 dagen te herkennen maar zo klein dat de individuele vruchtjes moeilijk te tellen zijn. Drachten langer dan 70 dagen zijn moeilijk te tellen omdat de lammeren zo groot worden dat ze niet meer kompleet op het scanbeeld passen. Guste ooien kunnen herkend worden vanaf een maand na vertrek van de ram.

Het scannen/echografie vindt plaats bij het staande schaap. Het is een uitwendig onderzoek waarbij de scanner voor het uier op de buikwand gezet wordt. Deze plek is over het algemeen vrij van wol en het schaap hoeft daarom niet voor het scannen geschoren te worden. 

Schapendokter.nl maakt gebruik van een sectorscanner met een beeldbereik van 170 graden. Door het grote beeld is het mogelijk om de gehele buik in een beweging te scannen waardoor de vruchten te tellen zijn. 

Wat zijn de voordelen van scannen op dracht?
Ooien drachtig van eenlingen kunnen minder of geen krachtvoer krijgen; de kans op een te zwaar lam wordt hierdoor kleiner.
Ooien drachtig van meerlingen kunnen meer en beter voer krijgen om slepende melkziekte te voorkomen en de melkgift te bevorderen. De lammeren zullen zwaarder en vitaler zijn.

• Ingrijpen tijdens de geboorte van de lammeren is minder nodig. Er hoeft niet meer nagevoeld te worden naar een achtergebleven lam. Stagiares weten waar ze aan toe zijn.
• Guste ooien kunnen op een gunstig tijdstip verkocht worden. Dit kan een voordeel van 20 euro geven ten opzichte van verkoop in het lammerseizoen.
• Drachtige fokooien kunnen verkocht worden met het aantal te verwachten lammeren. 

Ter voorbereiding van het scannen heeft het de voorkeur de schapen op te stallen en 12 uur te laten vasten of zeer matig te voeren.De pens drukt daardoor minder op de buikwand waardoor de scankop makkelijker bij de vruchtjes kan komen.Een andere optie 's ochtends vroeg te beginnen omdat schapen in de tweede helft van de  nacht weinig voer opnemen. Sterke rantsoen wisseling voor het scannen moet vermeden worden omdat dit gasontwikkeling in de pens bevordert. Gas kan het echobeeld vertroebelen.
Voor grotere koppels wordt er gebruik gemaakt van een doorloopscanbox waarin de dieren voor het scannen gepresenteerd worden. 

Wat is de oorzaak van abortus/verwerpen?
Abortus of verwerpen kan veel oorzaken hebben. Abortus bij het schaap kan een infectieuze of een niet-infectieuze oorzaak hebben. 

Veel abortusverwekkers zijn gevaarlijk voor de mens: Chlamydophila,Q koorts, Listeria, Salmonella, Coxiella, Toxoplasmose, Campylobacter, Brucellla, Yersinia en Leptospira.
Bij bedrijven met verwerpers moet eerst de veroorzaker opgespoord worden door middel van bloedonderzoek en onderzoek van vruchten en nageboorte voordat men tot enten overgaat.
Het is heel belangrijk de nageboorte bij onderzoek op te sturen voor een juiste diagnose. De vruchten en nageboorte moeten vers zijn.

Niet-infectieuze oorzaken
Bij niet-infectieuze oorzaken kan gedacht worden aan toediening van verkeerde medicijnen, een behandeling die veel stress geeft of een ernstige leverbotinfectie. Ook ernstige stress door loslopende honden in de wei kan abortus veroorzaken. Verder kan abortus bij te weinig ruimte aan de voerbak aan het einde van de dracht optreden door inwendig trauma door dieren die elkaar weg stoten.

Onvoldoende beschikbaarheid van water kan er voor zorgen dat de dieren minder opnemen waardoor slepende melkziekte ontstaat met als gevolg verwerpen.

Infectieuze oorzaken:

Chlamydia abortus
Eén van de infectieuze veroorzakers is de bacterie Chlamydia abortus, die bij vele diersoorten inclusief de mens ziekteverschijnselen kan veroorzaken. Ooien kunnen symptoomloos drager zijn van de bacterie, waardoor het ongemerkt een koppel kan binnendringen bij aankoop van een ooi. 

Verschijnselen
Verwerpen. De uitvloeïng, nageboorte en verworpen vrucht zijn een bron van besmetting.
Voor onderzoek moet men zowel de vrucht als de nageboorte naar het laboratorium sturen.

Zwangere vrouwen wordt afgeraden te helpen met verlossingen omdat ze zelf ook het risico lopen het kind te verliezen door een chlamydia infectie !!
Het wassen van kleding waarin verlost is kan zelfs een bron van besmetting zijn en een risico vormen.

Behandeling
Vaccineren tegen Chlamydia is mogelijk. De entstof is wel in Nederland geregistreerd maar niet meer leverbaar. De enting moet plaatsvinden vier weken tot vier maanden voor de dekking op probleembedrijven.De entstof is in Duitsland en Engeland wel beschikbaar.

Een andere oorzaak is een infectie met Toxoplasma gondii of Coxiella Burnettii (Q koorts). Toxoplasmose is de meest gestelde diagnose voor verwerpen in de afgelopen twee jaar volgens GD gegevens. Daarna volgen Chlamydia en Campylobacter (fetus en jejuni). Meer incidenteel werden Listeria en Yersinia soorten gevonden.

Q koorts

Q koorts kan ook verwerpen veroorzaken.Hier bestaat een goede entsstof tegen. Het enten tegen Q koorts is in de wet geregeld :

Naast de voorgaande infecties kunnen ook salmonella, brucella en bacillussoorten tot verwerpen leiden. 

Problemen rond de geboorte 

Hernia ventralis
Hernia ventralis of buikbreuk is een verscheuring van de buikspier op de aanhechting van het bekken . Het beeld is van een hoogdrachtig schaap waarvan de buik bijna op de grond hangt. Dit gebeurt met name bij dieren die dragend zijn van veel lammeren. De baarmoeder en ingewanden bevinden zich direct onder de huid. De dieren redden zich over het algemeen met dit probleem. Bij het aflammeren moeten ze zeker geholpen worden omdat ze zelf de lammeren niet meer in de geboorteweg kunnen persen. Nadat de dieren afgelammerd zijn is het beste de ooi op te ruimen omdat er geen genezing mogelijk is. Deze aandoening komt meer voor op bedrijven waar het dringen is aan het voerhek door een tekort aan vreetplaatsen.