Leverbot

Wat is leverbot?

Leverbot is een infectie met een inwendige parasiet die zich nestelt in de lever van schapen, koeien en soms paarden.

Welke dieren krijgen leverbot?

Schapen in alle leeftijden kunnen leverbot krijgen, mits ze al voldoende grazen. Hele jonge lammeren die nog bij de moeder drinken lopen dus minder risico.

Wat veroorzaakt leverbot?

Leverbot wordt veroorzaakt door een vrij grote parasiet die leeft in de galgangen van de lever van het schaap. In tegenstelling tot wormen, die voor hun levenscyclus alleen een schaap nodig hebben, heeft de leverbot een waterslakje nodig als ‘tussengastheer’. De schapen scheiden larven uit, die worden opgenomen door de waterslakken, in de slak ondergaat de larve verdere ontwikkeling en daarna wordt de leverbot met slakje en al door het drinkende of grazende schaap opgenomen. De klachten die we zien bij schapen worden door twee dingen veroorzaakt:

  • Acute leverbot, veroorzaakt door de massale verplaatsing van de larven uit de darm naar de lever van het schaap. Hierbij kunnen bloedingen in lever en buik ontstaan en ook heftige ontstekingen.
  • Chronische leverschade en bloedarmoede die veroorzaakt worden door de volwassen leverbotten die leven in de lever van het schaap en daar ook bloed opnemen.

Omdat leverbot afhankelijk is van een waterslak voor de besmetting, zien we niet in heel Nederland problemen met leverbot. Bedrijven in Noord Holland en Friesland zullen zeker bekend zijn met leverbot terwijl in Drenthe nog maar weinig bedrijven hier rekening mee hoeven houden. Hier komt wel langzaam verandering in, bijvoorbeeld door vernatting van natuurgebieden, waardoor er op steeds meer plekken in Nederland rekening gehouden dient te worden met de mogelijkheid van een leverbotbesmetting.

We zien met name problemen van leverbot op percelen met een hoge waterstand, bijvoorbeeld polderpercelen met drainage geulen die vol lopen of waar de schapen uit de sloot drinken en dicht bij de slootrand grazen. De slak die nodig is voor verspreiding leeft in de directe omgeving van water en zit vaak op grassprietjes waardoor ze opgenomen worden door grazende schapen. Op droge percelen waar de schapen uit waterbakken drinken is het risico dus veel lager.

Daarnaast zijn de regenval en de temperatuur van belang voor de overleving van de slak. In de zomer is het vaak te warm en te droog voor de slak, deze trekt dan diep de bodem in. In een koude winter met veel vorst wordt het te koud en trekken de slakken ook weg. Het grootste risico voor besmetting was dan ook altijd in de herfst maar de laatste jaren zien we leverbot problemen ook in de zomer en voorjaar omdat een strenge vorst periode ontbreekt.

Wat zie ik aan mijn schapen?

Acute vorm: Bij de acute vorm zien we vaak plotseling dode dieren omdat ze inwendig doodgebloed zijn. De overige schapen zijn sloom, staan vaak met een kromme rug door buikpijn en kunnen ook al bleek zijn door bloedverlies. Normaal gesproken zien we deze verschijnselen tussen augustus en oktober.

Chronische vorm: deze vorm is minder duidelijk omdat het gaat om de schade die optreedt aan de lever. Meestal uit het zich in ooien die gedurende de winter langzaam afvallen, wat vaak duidelijk wordt als er bijvoorbeeld geschoren wordt voor het aflammeren. Daarnaast kunnen deze dieren ook last krijgen van vochtophoping tussen de kaaktakken. Pas in het eind stadium worden de dieren ziek doordat ze verzwakt raken, tot die tijd willen ze graag eten en komen ze vaak gewoon mee met de koppel. Normaal gesproken zien we deze problemen vanaf januari tot april. De chronische vorm komen we de laatste jaren echter ook tegen in de zomer, als er dus sprake is geweest van een vroege voorjaarsbesmetting doordat de waterslak door de milde temperaturen actief blijft in de winter.

Hoe stel ik een infectie met leverbot vast bij mijn schapen?

De diagnose leverbot stel je het liefst ruim op tijd, dus voordat de duidelijke verschijnselen zichtbaar zijn. Tegen die tijd is er namelijk al behoorlijke leverschade waardoor het herstel vaak lang duurt. Een infectie met leverbot kan bij het levende dier op twee manieren worden gesteld.

  • Mest onderzoek

Net als wormen produceren leverbotten eieren die in de mest worden uitgescheiden, daardoor kan een infectie vastgesteld worden in de mest. Het grote nadeel van mestonderzoek is echter dat het 12 weken duurt voordat de larven doorgroeien tot volwassen leverbotten die eieren produceren. Het heeft dus lang niet altijd zin om mestonderzoek te doen, overleg dit dus eerst met je dierenarts. Helaas zijn de eieren van leverbot anders van samenstelling dan wormeieren en moet er een andere methode gebruikt worden om ze te vinden dan de normale McMaster. Thuisonderzoek naar leverbot is dus geen simpele kwestie.

  • Bloedonderzoek

Om een vroege infectie op te sporen kunnen we bloedonderzoek nemen, hierin kunnen de antistoffen die het schaap aanmaakt tegen de larven of de volwassen leverbotten worden aangetoond.

Bij beide methoden is er alleen sprake van aanwezig of niet aanwezig, er kan aan de hand van de uitslagen geen uitspraak gedaan worden over de ernst van de infectie.

Hoe behandel ik leverbot?

Voor leverbot hebben we minder producten beschikbaar dan voor wormen.

  • Triclabendazol (bijvoorbeeld Fasinex, Tribex). Dit is het enige middel dat werkt tegen alle levenstadia van leverbot, dus van vroege larve tot volwassen leverbot. Dit middel kan goed ingezet worden in de herfst of bijvoorbeeld bij opstallen. Helaas zijn er in sommige delen van het land problemen met resistentie tegen dit middel waardoor de jongste stadia van leverbot niet meer behandeld kunnen wordne.
  • Closantel (bijvoorbeeld Flukiver Combi). Dit is het enige middel dat leverbotten vanaf 6 weken leeftijd doodt. Op het moment dat er sprake is van resistentie tegen triclabendazol kan dit middel worden ingezet, het moet dan wel twee keer met een tussenperiode van 6 weken worden gegeven om zeker te zijn dat alle leverbotten zijn gedood.
  • Overige producten die alleen de volwassen stadia doden, bijvoorbeeld oxyclozanide of clorsulon (bijvoorbeeld Oxyfluke, Ivomec Plus). Deze middelen zijn vooral bestemd voor gebruik in de late winter of het vroege voorjaar, of bij dieren die al minstens 12 weken op stal staan.

In principe is leverbot dus goed te behandelen. Helaas is er in Nederland zeker sprake van resistentie tegen triclabendazole waardoor de behandeling van de jongste stadia op die bedrijven niet meer mogelijk is. Omdat er ook maar 1 middel is die de volgende stadia behandeld is het wel van belang te weten wat je nog wel en niet kan gebruiken op je bedrijf. Het is aan te raden na behandeling te testen of de behandeling gewerkt heeft, dit kan door een mest monster te laten onderzoeken 3 weken na behandeling.

Wanneer schapen al klachten hebben van een leverbot infectie kan het even duren voordat zij er weer helemaal boven op zijn. Dit komt gedeeltelijk door leverschade en bloedarmoede. Het is daarom verstandig om naast de behandeling met een leverbot middel de schapen ook extra te voeren. Verplaatsen naar een leverbot-vrij perceel of opstallen is in dit soort gevallen ook essentieel, geen van de middelen werkt langer dan 24u dus ze kunnen de volgende dag meteen weer een nieuwe infectie oplopen.

Hoe voorkom ik leverbot?

Het voorkomen van leverbot kan op sommige bedrijven zeer moeilijk zijn. We geven hieronder een aantal tips die kunnen helpen bij het voorkomen van (ernstige) infecties.

  • Vermijd leverbot gevoelige percelen vanaf de herfst. Een perceel dat eenmaal besmet is raakt deze besmetting niet snel weer kwijt, zeker niet binnen het jaar. Als je de ruimte hebt om de nattere percelen te mijden vanaf de herfst is dit de makkelijkste methode om de schapen niet in aanraking te laten komen met leverbot.
  • Zet slootranden of altijd terugkerende plassen af en biedt de dieren water vanuit een waterbak aan in plaats van ze uit de sloot te laten drinken. Als de dieren wel op natte grond staan maar niet dicht bij het water kunnen grazen neemt het risico op een grote infectie af. Helaas kunnen drainage geulen ook heel goed de waterslak huisvesten en zijn die een stuk moeilijker af te zetten.
  • Houdt de leverbot voorspelling van de Gezondheidsdienst in de gaten! Op https://www.gddiergezondheid.nl/diergezondheid/dierziekten/leverbot houdt de GD het gehele jaar voor heel Nederland bij waar de risico’s juist wel en niet hoog zullen zijn. Je kan je daar ook inschrijven voor het leverbot-alert, hiermee wordt je via emails op de hoogte gehouden van de voorspellingen. Deze voorspellinen baseert de GD op besmettingen van voorgaande jaren, de weersomstandigheden het afgelopen en het huidige jaar en de besmetting in de slakken zelf. Met deze informatie kunnen zij vrij nauwkeurig in de gaten houden wat de weide besmetting gaat doen. Zo voorkom je dat je te vroeg gaat behandelen, wat onnodig kan zijn en resistentie in de hand kan werken. Daarnaast wordt je er in een slecht jaar op gewezen juist eerder te behandelen!
  • Weet welke middelen werkzaam zijn op jouw bedrijf. Omdat we maar weinig middelen hebben moeten we er zuinig op zijn. Helaas bouwen volwassen dieren nagenoeg geen weerstand op en moeten we vaak elk jaar de hele koppel behandelen. Check regelmatig of de behandeling nog gewerkt heeft. Stap dus ook niet te vroeg over van triclabendazol naar closantel, juist om te voorkomen dat er ook in heel Nederland resistentie tegen closantel optreedt. Als je mestonderzoek wil doen om te weten of de behandeling gewerkt heeft dan kan dit pas als er volwassen leverbotten aanwezig zijn, dus niet eerder dan december in de meeste jaren!
Tonen als Foto-tabel Lijst

11 producten

per pagina
Van hoog naar laag sorteren
  1. Cydectin Drench Gun
    Cydectin Drench Gun
    € 25,00 € 20,66
  2. Cydectin Triclamox 2,5 ltr.
    Cydectin Triclamox 2,5 ltr.
    € 174,30 € 159,91
  3. Endex 8,75% suspensie 0,8 L
    Endex 8,75% suspensie 0,8 L
    € 65,98 € 60,53
  4. Endex 8,75% suspensie 2,2 L
    Endex 8,75% suspensie 2,2 L
    € 165,52 € 151,85
  5. Fasinex 5% suspensie 0,8 L
    Fasinex 5% suspensie 0,8 L
    € 46,09 € 42,28
  6. Flukiver Combi 1 liter
    Flukiver Combi 1 liter
    € 119,42 € 109,56
  7. Flukiver Combi 2.5 liter
    Flukiver Combi 2.5 liter
    € 228,90 € 210,00
  8. McMaster telkamer
    McMaster telkamer
    € 48,29 € 39,91
  9. Zolvix 1 L
    Zolvix 1 L
    € 213,79 € 196,14
  10. Zolvix 500ml
    Zolvix 500ml
    € 133,93 € 122,87
  11. Zolvix Optiline drencher
    Zolvix Optiline drencher
    € 59,50 € 49,17
Tonen als Foto-tabel Lijst

11 producten

per pagina
Van hoog naar laag sorteren