Caseous Lymfadenitis (CL)

Wat is caseuze lymfadenitis?
Caseuze Lymfadenitis of CL is een ontsteking van lymfeklier weefsel veroorzaakt door de bacterie Corynebacterium pseudotuberculosis. De ontsteking zorgt er voor dat de lymfknoop een abces wordt met een kaasachtige, vrij stevige gelige inhoud.

Welke dieren krijgen CL?
Alle dieren kunnen CL krijgen. De incubatietijd is minimaal twee maanden dus lammeren onder de twee maanden hebben nog geen klinische verschijnselen.

Wat veroorzaakt CL?
CL wordt veroorzaakt door Corynebacterium pseudotuberculosis, een bacterie die via contact doorgegeven wordt tussen schapen. Opengebroken abcessen of schapen die hoesten als gevolg van een ontsteking met CL kunnen de bacterie heel gemakkelijk verspreiden. Verspreiding kan ook plaatsvinden doormiddel van met pus vervuilde bedrijfskleding of pus dat op een hek of voerbak zit. Een volgend schaap dat langskomt kan zich op deze manier besmetten.
Het is beschreven dat mensen de bacterie op kunnen lopen van schapen of geiten. Ook voor mensen kan dit een zeer hardnekkige ontsteking opleveren, wees dus altijd voorzichtig met de pus en zorg dat je handschoenen draagt als je een schaap hanteert dat een open CL-abces heeft. Maak bij een CL verdenking nooit zelf het abces open, om verdere verspreiding in het koppel te voorkomen.

Wat zie ik aan mijn schapen? Uitwendige en inwendige vorm.
De meest bekende vorm van CL is de vorm waarbij de lymfknopen die direct onder de huid liggen worden aangedaan. Deze liggen aan de onderrand van de kaak richting de hals, direct onder de oren, voor het schouderblad iets boven het schoudergewricht en op de flank net voor de knie. Op die plaatsen ontstaan kleine bulten die vrij hard zijn, niet pijnlijk en los onder de huid liggen. De dieren hebben er geen last van, ze zijn er dan ook niet ziek van. Soms breken de abcessen door, dan is de pus meestal niet vloeibaar maar zijn het droge, gele proppen.
De andere vorm is de inwendige vorm, die komt iets minder vaak voor. In dit geval zijn niet de buitenste maar de binnenste lymfknopen aangetast en zie je dus niks aan het dier. De schapen gaan pas klachten vertonen als de ontsteking al erg ver is. Doordat het abces langzaam steeds groter wordt kunnen ze een darm, bloedvat of zenuw af gaan knellen. Bij deze dieren is daarom het eerste verschijnsel dat je ziet bijna altijd vermagering. Een enkele keer zijn de longlymfeknopen aangetast en valt op dat de dieren veel hoesten. Ze zijn dan ook zeer besmettelijk als ze hoesten en verspreiden de bacterie makkelijk via de lucht.
Beide vormen kunnen tegelijk op bedrijven voorkomen.

Hoe behandel ik CL?
CL is niet te behandelen. Omdat het zo besmettelijk is moeten de dieren afgevoerd worden voordat de abcessen openbreken en er meer dieren uit een koppel worden aangetast. Een dier waarvan een abces opengebroken is moet in elk geval direct uit de koppel gehaald worden.
Er zijn gevallen bekend van pogingen om de abcessen te spoelen en te laten genezen. Dit is om twee redenen niet aan te raden. Ten eerste is de aandoening ook gevaarlijk voor mensen en moet intensief contact met de dieren en het pus vermeden worden. Ten tweede is er tegen de tijd dat het eerste abces gezien wordt bijna altijd al verspreiding naar andere lymfeknopen. Het zou dus kunnen dat het lukt om één lymfknoop te laten genezen maar er volgen er bijna altijd meer binnen hetzelfde dier. Via bloedonderzoek bij de NSFO of de GD kunnen dieren met antistoffen tegen CL opgespoord en afgevoerd worden.

Hoe voorkom ik CL?
CL is een zeer lastige aandoening om te voorkomen als het eenmaal in een koppel zit. Zeer strikte hygiëne maatregelen, zowel in de wei als op stal en met betrekking tot bijvoorbeeld veetransport zijn nodig om te voorkomen dat er meer schapen aangetast worden. Daarnaast is het belangrijk om dieren af te voeren die de aandoening hebben. Dit kan versneld worden door middel van bloedtesten in plaats van af te wachten tot ze klinische verschijnselen gaan vertonen.
Wij adviseren altijd om geïmporteerde dieren zes maanden na import te laten onderzoeken op antistoffen tegen de CL bacterie. In landen als Engeland en Frankrijk komt de bacterie veel vaker voor dan hier in Nederland.

CL certificering
Voor CL is voor schapen een certificeringsprogramma bij de NSFO. Dit programma bestaat uit een startfase waarin de hele koppel getest wordt en positieve dieren worden afgevoerd. Als er uiteindelijk bij de koppeltesten geen positieve dieren meer uitkomen kan worden overgegaan op de monitoring door (twee)jaarlijks een steekproef van de koppel te nemen.
Hoewel de GD geen certificeringsprogramma voor schapen heeft, kan er wel bloedonderzoek plaatsvinden.