• Home
• Schapenziekten
• EASY CARE SCHAAP
• SCHAPENHOUDERIJ
• Webwinkel

Leverbot

 Waar komt leverbot voor en wanneer ?

Leverbotproblemen komen vooral in de nattere gebieden van Nederland voor. Dit komt omdat de leverbot afhankelijk is van een kleine poelslak (Lymnea Truncata) als tussengastheer. De problemen met leverbot variëren sterk van jaar tot jaar. Het jaar 2005 liet veel sterfte onder de schapen zien door een leverbotinfectie. In 2006 is er sprake van een lichte infectie. Als de poelslak het moeilijk heeft gehad door droogte dan zal de leverbot zich ook minder kunnen verspreiden. 2007 vergde ook veel slachtoffers. 2010 lijkt een mild jaar te worden. Het vee loopt de grootste kans geinfecteerd te worden in de periode van november tot april op vochtige percelen. 

Hoe weet ik dat het om leverbot gaat?
Acute leverbot laat sterfte te zien doordat de leverbotten zich massaal door de galgangen vreten.
Chronische leverbotinfecties zorgen ervoor dat de dieren niet meer willen groeien, dor in de vacht worden, gele slijmvliezen krijgen en uiteindelijk ook kunnen sterven. In ernstige gevallen kan verwerpen optreden.

Leverbot is aan te tonen door mestonderzoek. Om een goed beeld te krijgen kan men het beste gepoolde mestmonsters nemen dwz. van 5 dieren gemengd uit één leeftijdsgroep ( bv.de lammeren). Mestonderzoek op leverbot heeft pas zin na februari .De dieren kunnen al eerder besmet zijn maar dit zijn infecties met jonge leverbotten die nog geen eieren produceren. Vermeld wel aan het laboratorium dat het om een leverbotonderzoek gaat omdat de methode voor onderzoek anders is dan het standaard mestonderzoek op wormeieren.

Een betere en sneller methode is bloedonderzoek. Hier mee zijn infecties eerder aan te tonen en dus ook sneller en gerichter aan te pakken.Een infectie is door onderzoek op antistoffen in het bloed gemiddeld vanaf 6-8 weken na het begin van de infectie aantoonbaar. 

Hoe pak ik leverbot aan?
Voor behandeling van schapen zijn een aantal middelen geregistreerd ; Endex, Fasinex  en Flukiver combi.
De meeste  producten zijn op basis van triclabendazol. Endex heeft naast triclabendazol, levamisol als werkzame stof. Levamisol is een algemeen ontwormingsmiddel niet werkzaam tegen leverbot. Flukiver combi bevat closantel en mebendazol.Tegen Flukiver Combi bestaat nog geen resistentie.

Behandel alle schapen op de weide besmet met leverbot in intervallen van 10 weken gedurende het leverbotseizoen. Het leverbotseizoen is gewoonlijk van september tot januari/februari.

Veel problemen zijn in het verleden ontstaan door onderdosering.
Het gebeurt zeer regelmatig dat het gewicht van de dieren niet goed ingeschat wordt. Weeg zo nu en dan de dieren om tot een goede inschatting te komen.Het wegen van het lichtste en zwaarste dier geeft een goede indicatie.

Onderdoseren geeft het ontstaan van resistentie een kans. In het gebied boven Amsterdam is dit al het geval en moet men uitwijken naar een middel dat in Nederland gelukkig weer geregistreerd is: Flukiver combi  (closantel). Dit middel werkt alleen tegen volwassen leverbot en moet dus vaker gehanteerd worden. Het is ook goed werkzaam tegen de rode lebmaagworm. Ook in Zuid-Holland en Friesland zijn resistente leverbothaarden bekend
Na 2 tot 3 weken kan men de behandeling met Endex of Fasinex controleren door herhaald mestonderzoek. Worden er bij dit onderzoek eieren gevonden dan is er mogelijk sprake van resistentie.

Om de leverbotspreiding in het voorjaar tegen te gaan kan er nog een extra behandeling in mei plaatsvinden. De behandeling doodt niet alle onvolwassen leverbotten waardoor er in het voorjaar en zomer problemen kunnen ontstaan door leverbotten die de winterbehandeling overleeft hebben.

Behandel om de resistentieontwikkeling af te remmen op bedrijven zonder leverbothistorie alleen na onderzoek.Het meest geschikt is bloedonderzoek op 4 weken na opname van besmet gras. Lammeren zijn het meest geschikt voor het aantonen van een nieuwe infectie. In het bloed van oudere diercategorieën kunnen nog antistoffen van vorig jaar aanwezig zijn. Negatieve lammeren is echter geen garantie dat de ooien in hetzelfde seizoen geen leverbotinfectie oplopen.
Besmetting kan van perceel tot perceel verschillen door verschillen in de watertoestand. Een negatieve bloeduitslag bij de ooien ondersteunt de risicoafweging om niet te behandelen. Een infectie aantonen met
mestonderzoek kan pas op 12 weken na opname. Deze termijn is te lang om ziekte en uitval te vermijden. Zowel bloed- mestuitslagen blijven momentopnamen. Stem de herhaling van het onderzoek  en behandeling af op de beweidingsrisico’s en de leverbotgeschiedenis.

Hoe voorkom ik leverbot?
De Werkgroep Leverbotprognose geeft ieder jaar rond november een prognose over de kans op besmetting met leverbot. De voorlopige prognose van september 2010 is redelijk gunstig. Doordat de leverbotslak door een koud voorjaar gevolgd door een droogteperiode zich slecht heeft kunnen ontwikkelen heeft hij weinig kans gehad een infectie af te zetten. In gebieden waar in de droge periode genoeg water is blijven staan, kan er wel een infectie op het land afgezet zijn.Vermijdt gevaarlijke percelen, omheind deze, en behandel op tijd. 

Hoe voorkom ik insleep van resistente leverbot?
Leverbotten kunnen bij schapen wel 10 jaar worden. Ook als de omstandigheden voor infectie ongunstig zijn, kunnen op het oog gezonde dieren enkele leverbotten meenemen. Informeer naar de leverbothistorie op het herkomstbedrijf. Wees alert bij aanvoer uit Noord-Holland. Ook in Zuid-Holland en Friesland zijn resistente leverbothaarden bekend. De bekende haarden dijen steeds verder uit door rondtrekkende hazen. Jaarrond de juiste quarantaine tegen leverbot is het antwoord. 

Quarantainebehandeling : een optie is om de nieuwe aanvoer op leverbotgevoelige bedrijven met Flukiver Combi
(closantel) te behandelen. Een herhalingsbehandeling op 4 weken met Flukiver Combi is vereist omdat het de jongste stadia niet dood. Daarna kan weer gewoon met Endex, Fasinex (triclabendazol)   behandeld worden. Schaar in elke geval de aanvoer pas na 3 weken na de laatste behandeling in zodat ze geen meegebrachte eieren op de bedrijfspercelen kunnen deponeren. Eerder inscharen kan op hooggelegen droge percelen. Uitstellen van de leverbotbehandeling bij aanvoer met 2 weken voor Endex, Fasinex en met 4 weken voor Flukiver Combi kan als geen risico bestaat op acute leverbot. Herhalingsbehandelingen zijn dan niet meer nodig omdat dan alle leverbotten ondertussen oud genoeg zijn om door de middelen te worden gedood.Op deze wijze houdt u uw bedrijf het langst vrij van resistente leverbotten.

De risico’s op insleep zijn geringer

1.  bij aanvoer van lammeren in hun eerste weidegang in plaats van oudere dieren.
2.  bij aanvoer van lammeren voor het najaar
3.  na een voorliggend seizoen waarin sprake was van geen of een lichte leverbotbesmetting volgens de leverbotprognose.