Rotkreupel

Rotkreupel is een van de belangrijkste oorzaken van kreupelheid bij schapen. Het is een aandoening waarbij

verscheidene bacteriën samen de klauwen en tussenklauwhuid aantasten.

Naast een ernstige welzijnsaantasting van de schapen zorgt rotkreupel voor duidelijke economische schade (schattingen in het Verenigd Koninkrijk gaan uit van een schade van 10 euro per ooi in een koppel met rotkreupel).

 

Veroorzakers

De 2 hoofdzakelijke bacteriën zijn Dichelobacter nodosus en Fusobacterium necrophorum, die elkaar versterken en door de klauwhoorn heen dringen.

1.       Fusobacterium necrophorum is altijd aanwezig in de omgeving van het schaap. Hij komt in de darmen voor en dus ook in de mest, en zorgt voor de verweking van de klauwhuid. Door die verweking kan de D. nodosus de huid binnendringen.  

2.       Dichelobacter nodosus wordt binnengebracht via aankoop van nieuwe dieren of via laarzen of autobanden, dus de bacterie komt van buiten het bedrijf. D. nodosus kan zich alleen vermenigvuldigen onder anaërobe omstandigheden, daarom vormen losliggend hoorn en spleetjes in de klauw een goede voedingsbodem voor bacteriën. De bacterie kan maximaal 14 dagen buiten het schaap overleven. Indien er in een weiland 14 dagen geen schapen hebben gelopen is deze dus vrij van de rotkreupelbacterie.

 

Verschijnselen

Er vindt plotseling optredende kreupelheid bij meerdere schapen plaats. In het begin van de infectie is nog niet veel aan de huid tussen de klauwtjes te zien behalve dat het wat grijswit is en warm aanvoelt. Later wordt het weefsel aangevreten en ontstaat er een geel beslag van dood weefsel. Hoornweefsel raakt ondermijnt en gaat als reactie woekeren. Er kan zelfs complete ontschoening ontstaan.

De rotkreupel geeft een typische geur van dood weefsel dat kenmerkend is voor deze aandoening.

Het klassieke beeld van op de voorknieën grazende schapen kan ontstaan. Niet elk op de voorknieën grazend schaap is een rotkreupelschaap. Andere redenen voor pijn in de ondervoet kunnen dit beeld ook geven.

Rotkreupel is erg pijnlijk waardoor de dieren op hun voorknieën gaan grazen. Aangetaste koppels hebben een economische impact op een bedrijf, omdat de dieren moeite hebben met grazen, waardoor de groei afneemt en de wolproductie vermindert.

Rotkreupel kent verschillende stadia:

1.       Geïrriteerde tussenklauwhuid;

2.       Lichte zwelling van de tussenklauwhuid;

3.       Kreupelheid en/of stijf lopen;

4.       Ontsteking van de tussenklauwhuid met een bedorven geur;

5.       Scheiding van het binnenste en buitenste harde hoorn.

 

Hoe vaak komt het voor?

Bij ongeveer driekwart van de Nederlandse koppels komt rotkreupel in meer of mindere mate voor. De infectie is niet altijd zichtbaar, maar komt tot uiting afhankelijk van de weersomstandigheden. Warm en vochtig weer bevordert rotkreupel en bij een temperatuur onder de 10 graden vermenigvuldigt de rotkreupelbacterie zich niet. Daarom komen pieken vaak in voor- en najaar voor.

 

Factoren

Rotkreupel is ook wel bekend als ‘factorenziekte’, omdat er verschillende factoren van invloed zijn bij het tot stand komen van de ziekte.

Omgevingsfactoren
De geschiktheid van de omgeving om D. nodosus over te brengen naar een nieuwe dier.

·         Grasland: Bij lang gras is er meer kans op infectie, doordat dit de tussenklauwhuid kan irriteren waardoor D. nodosus zich gemakkelijker kan vestigen op de huid. Bij een weide die lang nat blijft door een hoge dichtheid van de zode zal de bacterie langer overleven.

·         Temperatuur: Bij een gemiddelde temperatuur van 10 °C of hoger, kan de D.nodosus zich gedurende 4 tot 5 dagen verspreiden.

·         Vochtigheid: Een hoge vochtigheid in combinatie met een hoge temperatuur zorgt ervoor dat de klauwen van schapen week worden, waardoor de bacterie zich beter kan nestelen. Deze combinatie van hoge vochtigheid en temperatuur is vooral aanwezig in de maanden april tot en met oktober, waardoor dit de meest risicovolle tijden voor rotkreupel zijn.

Microbiologische factoren
Virulentie van de betrokken bacteriën.

·         Aanwezige stam: Van D. nodosus bestaan er meer en minder virulente stammen. Bij een goedaardige stam zal de huid tussen de klauwen maar licht worden aangetast, en het geeft meestal maar een tijdelijk probleem. De kwaadaardige stam veroorzaakt chronische kreupelheid, langzamere groei, productieverlies en in sommige gevallen sterfte.


Het dier

De weerstand van het dier.

·         Leeftijd: Jonge schapen zijn meer gevoelig dan oude schapen.

·         Ras: Bepaalde rassen zijn gevoeliger dan andere rassen.

·         Weerstand: Hoe minder de weerstand van het dier, hoe vatbaarder ze zijn voor ziekte. Een verminderde weerstand kan komen door bijvoorbeeld het spenen, een  wisseling in het rantsoen, het verplaatsen van de dieren van binnen naar buiten of verandering in groepssamenstelling.

·         Vaccinatie: Bij koppels die correct gevaccineerd zijn tegen rotkreupel is de weerstand tegen rotkreupel vergroot.


Diagnose en bestrijdingsplan

De ernst van de rotkreupel kan worden ingedeeld met 5 scores.

·         Score 0: droge klauw, droge tussenklauwhuid.
Deze score is gewenst.

·         Score 1: droge klauw, iets roodheid tussenklauwhuid.


·         Score 2: ontsteking tussenklauwhuid.


·         Score 3: ontsteking tussenklauwhuid en loslatende zoolhoorn.


·         Score 4: ernstige ontsteking tussenklauwhuid en loslatende zoolhoorn.



De dieren met een score van 0 of 1 hoeven alleen een voetbad, 3 keer binnen 7 dagen.
De dieren met een score vanaf 2 moeten eerst in een aparte weide behandeld worden met antibiotica. Als ze na 21 dagen niet verbeterd zijn, moeten ze nogmaals behandeld worden of worden afgevoerd. Als er gekozen wordt voor de herhaalde behandeling moeten de klauwen na 21 dagen weer gescoord worden. Als ze zijn opgeknapt krijgen de schapen een voetbad. Als de schapen niet zijn opgeknapt na de herhaalde behandeling, dus in totaal 6 weken later, moeten ze worden afgevoerd.

Voetbad met schapen Voetbad -provesorisch
Doorloopvoetbad met ladder tegen omhoog springen van schapen


Behandeling

·         Tussenklauw sprayen met tetracycline. Twee keer sprayen en tussendoor op laten drogen. Laat de dieren niet direct een natte weide in zodat de spray goed kan hechten. Bij hardnekkige gevallen kan men de tussenklauw insmeren met florfenicol. Dit gaat het gemakkelijkst met een kwastje.

·         Voetbad met Perfect zinksulfaat met klauwfix. Dit moet een 10% oplossing zijn. Het beste is een sta-bad waar de dieren een half uur in staan. Na het voetbad is het goed de dieren op een betonplaat op te laten drogen. Indien dit niet mogelijk is of bij kleine koppeltjes kan men de Claw and Sole Hardener spray gebruiken. Deze verhardt de klauw en bevat phenol en formaline. Foot Protect is als milieuvriendelijk alternatief voor handen. Dit is een voetbad op basis van etherische oliën en plantenextracten. Voor de behandeling van de klauwen voldoet ook een voetbad met een 3-5%-ige formaline-oplossing, let hierbij op de temperatuur van het bad, die moet boven de 15 graden Celsius zijn anders is de formaline niet werkzaam. Pas op: formaline is kankerverwekkend. Gebruik het niet bij open wonden aan de klauwen omdat het pijnlijk is.

·         Injecties met antibiotica. Er zijn 2 geschikte middelen: Tilmicosine en langwerkende oxytetracycline. Tilmicosine hoeft maar één maal gespoten te worden. Het middel moet wel nauwkeurig gedoseerd worden omdat een dubbele dosering al dodelijk! kan zijn. Tilmicosin is een UDD preparaat en mag alleen door de dierenarts toegepast worden. Lammeren onder de 15 kg lichaamsgewicht moeten met een ander middel behandeld worden.

·         Na behandeling de schapen in een schone wei doen waar 2 weken geen schapen hebben gelopen.

·         Enten bij hardnekkige problemen of bij grotere koppels om de weerstand tegen rotkreupel te vergroten. De enting moet, na de eerste keer, na 4 tot 6 weken herhaald worden. Daarna jaarlijks voor de risicoperiode. De vaccinatie kan uitgevoerd worden bij dieren ouder dan 3 maanden. Men kan niet volstaan met alleen een enting om de uitbraak te stoppen. Een enting helpt wel de genezing te bevorderen. De enting wordt 6 cm achter het oor gegeven en geeft regelmatig abcessen als entreactie.

·         Het gebruik van een pijnstiller zoals Novem zorgt ervoor dat dieren sneller genezen. Ze voelen zich beter en gaan dus weer eerder eten. De kosten zijn €2,50 voor een ooi van 60 kg (Novem 20). 1 injectie geeft een pijnstilling van 3 dagen. Voor een lam van 10 kg zijn de kosten van een injectie €0,29 (Novem 5).

 

Hoe voorkom ik dat mijn schapen rotkreupel krijgen ?

·         Voorkom insleep. Door het verstrekken van laarzen aan bezoekers en alleen ontsmette en gereinigde aanhangers in de weide toe te laten. Het is beter om buiten de weide te laden. Pas op met gezamenlijk gebruik van een veewagen.

·         Quarantaine. Nieuwe aankopen zoals rammen 2 weken apart houden, bekappen, in een voetbad zetten en antibiotica spuiten. Pas als u er zeker van bent dat ze vrij zijn mogen ze bij de koppel.

·         Enten tegen rotkreupel. Dit is alleen nodig in een besmette omgeving.

·         Een goede voeding met voldoende mineralen zorgt voor een harde klauw die meer weerstand biedt tegen de rotkreupelbacterie.

·         Het is mogelijk om op rotkreupelgevoeligheid te selecteren. Noteer bij welke schapen de rotkreupel hardnekkig is of steeds terugkomt. Bij de steeds terugkerende gevallen kan opruimen nodig zijn in verband met een mogelijke erfelijke gevoeligheid voor rotkreupel.

 

Wat is de nieuwste ontwikkeling?

De NSFO is begonnen met een groot rotkreupelproject met als doel besmettingen terug te dringen. De organisatie neemt er 5 jaar de tijd voor.In deze herfst krijgt een aantal abonnees van vakblad Het Schaap het verzoek mee te werken aan een nulmeting. Studenten gaan op 96 bedrijven, verdeeld over het land, van acht schapen en lammeren monsters nemen van de klauwen. Die monsters worden getest op de rotkreupelbacterie. De resultaten blijven anoniem. Deelnemende schapenhouders krijgen alleen de uitslag van hun eigen dieren.

Uit deze nulmeting zal blijken hoe het is gesteld met rotkreupel in Nederland.

Daarna gaat de NSFO vijf jaar lang met workshops, nascholing van dierenartsen, voorlichting en allerlei projecten aan de slag. Doel is rotkreupelbesmettingen terug te dringen. Dat is goed voor het dierenwelzijn en zal antibioticaverbruik verminderen.

Vermijd bekappen!

Jarenlang is het advies geweest om met rotkreupel aangetaste klauwtjes te bekappen. Er zijn nu echter testen gedaan waaruit bleek dat het bekappen negatieve invloed kan hebben.

Het herstel van klauwtjes die bekapt zijn en daarna ingesprayed met een antibiotica spray zijn significant lager dan het herstel van klauwtjes die niet bekapt zijn, en alleen behandeld met antibiotica. Dit wil zeggen, een spray op de klauwtjes, en een injectie met langwerkend antibioticum.

Van de bekapte dieren was slechts 11% binnen 5 dagen na behandeling genezen, van de onbekapte dieren was dit 72%.
In dezelfde proef werd ook vergeleken wat het effect was van de antibioticuminjectie in combinatie met de antibioticumspray, in vergelijking tot alleen de antibioticumspray. Uit die vergelijking bleek dat de combinatiebehandeling zorgt voor een 4,92 keer zo'n snelle genezing van het dier.
(Kaler et al. 2010)

Het alleen behandelen met antibiotica injecties en spray zorgt niet alleen voor verminderde ernst van de rotkreupel, maar doordat de ernst en duur van de ziekte minder is, zorgt het ook voor een verbetering van de productie door een betere conditie van de ooien. Deze spenen meer lammeren per worp en de lammeren zijn eerder groot genoeg om te spenen.
(Wassink et al. 2010)

Er wordt ook een relatie gezien tussen het routinematig bekappen van de klauwtjes en het optreden van rotkreupel. Dit kan komen doordat de bacterie door het bekappen verspreid wordt van besmette naar onbesmette klauwtjes of doordat recent bekapte klauwtjes gevoeliger zijn voor de bacterie.
(Green et al. 2007)

 
Wanneer wel bekappen? 
Als er sprake is van ernstige overgroei van de wand van klauwtjes kan besloten worden om deze met een hoefschaar wat bij te knippen. Het verwijderen van de zoolhoorn is onnodig en vormt zelfs een risico. Ontsmet de hoefschaar altijd na het bekappen van het ene dier, voordat een volgend dier wordt bekapt. Dit kan bijvoorbeeld in een bekertje met spiritus. Op deze manier wordt overdracht van de rotkreupelbacterie tussen het ene en andere dier voorkomen.

 

Schapendokter.nl, Looweg 84, 7741 EE Coevorden
Email: info@schapendokter.nl - Tel: 06 - 460 875 60
KvK: 01164811 - BTW nr: NL005050613B01
sitemap | privacy | disclaimer

15 september 2017

Uit diverse studies komt naar voren dat het verstrekken van mineralenbolussen vlak voor of op het moment van beginnen van het dekseizoen een positief effect heeft op het aantal ooien die drachtig worden en de worpgrootte van de dieren.

Lees verder

18 augustus 2017

Vanaf 1 september 2017 zal Schapendokter.nl overgenomen worden door de schapendierenartsen van DGC Zuid Oost Drenthe.

Lees verder
Contact

Leuk onderzoek: schapen herkennen gezichten ad.nl/video/producti…

Instructievideo klauwverzorging: het Nieuwe Bekappen door onze dierenarts Reinard Everts. hetschaap.nl/instructievide…

Nog even 30 kuub drijfmest per hectare begin augustus? Nu diarree bij lammeren door hoog kali en ruw eiwit. #weggroei #mestbeterverdelen