Tegenvallende groei bij lammeren
Margit
Author
Tegenvallende groei bij de lammeren
Na de lammerperiode als alle lammetjes geboren zijn is het tijd voor de volgende stap, namelijk groeien! Een goede groei van zowel de lammeren die later als fokooi- of ram worden ingezet als lammeren die voor de slacht weggaan is eigenlijk de belangrijkste factor in het wel of niet succesvol afronden van het jaar als schapenhouder. Wat dan als die groei niet gehaald wordt? Soms is dat overduidelijk omdat er ziekten onder zitten maar soms zijn er ook veel minder duidelijke redenen voor te weinig groei. In deze blog zetten we de verschillende oorzaken op een rijtje en aan welke knoppen gedraaid zouden kunnen worden om de boel op de rit te krijgen.
Voeding
Een van de oorzaken van tegenvallende groei bij de lammeren is uiteraard de hoeveelheid en de kwaliteit van het eten dat de lammeren ter beschikking hebben. Dat kan gaan om melk van de ooi, om het ruw- en krachtvoer dat ze gedurende de dag opnemen of om de hoeveelheid vitamine, spoorelementen en mineralen die de lammeren opnemen.
Voeding – melk
Het eerste voer dat een lam opneemt is uiteraard melk en daar hangt direct heel veel van af. Hebben de lammeren voldoende biest van voldoende kwaliteit gehad? Een matige biestopname, zowel door tegenvallende kwaliteit als door te weinig biest, kan nog lang zijn nawerking hebben omdat de lammeren gevoeliger blijven voor infecties van buitenaf. Daarna draait het natuurlijk om de melkgift van de ooien. Het verlies van conditie bij de ooien tijdens de melkgevende periode (lactatie) is een goede indicatie om te zien of de ooien voldoende voer binnen krijgen om de vraag van de lammeren bij te houden. Daarnaast is de uiergezondheid vaak ook een goede indicatie, als de lammeren net te weinig melk krijgen zullen ze vaker gaan ‘zeuren om melk’ waardoor er een soort overbelasting van het uier ontstaat, met vaak ook wondjes aan het uier tot gevolg. Deze zijn regelmatig aanleiding voor uierontsteking bij de ooi. Het aanpassen van de voeding van de ooien heeft in dit geval een direct effect op de groei van de lammeren.
Voeding – speenmoment
Om van melkdrinkend lam naar ruwvoer etende herkauwer te gaan zal de onontwikkelde pens van het jonge lam zich moeten gaan aanpassen. Het is essentieel dat die pens al goed functioneert voordat het lam gespeend wordt. Er gaat namelijk weken tot maanden overheen voordat de kleine pens van een melkdrinkend lam volledig ontwikkelde is. En tot dat die pens goed functioneert kan het lam de aangeboden voeding niet goed verteren. De lammeren moeten dus al voldoende water, ruw- en krachtvoer opnemen voordat ze gespeend worden. Als er in deze voerovergang iets misgaat zien we dat direct terug in de groei van de lammeren omdat ze het aangeboden voer niet efficiënt kunnen verteren.
Voeding – eiwit, energie en beschikbaarheid
Om goed te groeien moet een lam ook voer krijgen aangeboden van voldoende kwaliteit. We kijken voornamelijk naar energie en eiwit maar er zijn natuurlijk veel meer onderdelen van het voer dat van belang is. Zeker als de lammeren geen melk meer drinken is de kwaliteit van het voer en de smakelijkheid van groot belang op de groei, naast natuurlijk de absolute hoeveelheid die opgenomen kan worden. Dat laatste is vooral belangrijk bij het verstrekken van krachtvoer; wordt dit onbeperkt aangeboden waardoor echt elk lam voldoende kan opnemen of is er misschien te weinig ruimte aan de bak waardoor sommige lammeren te weinig op kunnen nemen? In de weide is er meestal geen competitie op het gras maar de kwaliteit van percelen kan enorm verschillen. Zowel te hoge als te lage grashoogtes kunnen een rol spelen bij een matige kwaliteit van het gras. Daarnaast kan het specifieke perceel ook te weinig voedzame planten bevatten. Veel weiden bestaan uit raaigras waar je van uit kunt gaan dat de kwaliteit van het gras zelf voldoende is. Echter sommige percelen met veel onkruid, natuurpercelen en zeker percelen onder zonnepanelen kunnen van dramatische kwaliteit zijn waardoor het lijkt alsof er genoeg staat voor de dieren maar er uiteindelijk te weinig aan voeding van het perceel af kan komen.
Voeding – vitamine, spoorelementen en mineralen
Een tekort aan bijvoorbeeld cobalt of selenium kan de groeisnelheid van de lammeren flink drukken. Afhankelijk van de hoeveelheid krachtvoer, het type grond en de kwaliteit van de weide kunnen er tekorten optreden van zowel vitamine, spoorelementen als mineralen. Soms zijn de verschijnselen van deze tekorten zeer duidelijk en soms is het enige verschijnsel dat de lammeren minder groeien, een symptoom dat zo aspecifiek is dat het soms lang kan duren voordat de achterliggende oorzaak bij een tekort wordt gezocht.
Ziekten – wormen en leverbot
De eerste aandoening die we meestal uit willen sluiten bij traag groeiende lammeren is een worminfectie. Lammeren met een hoge wormbesmetting hoeven niet altijd bleek te zijn of diarree te hebben om al last te hebben van wormen. Ook een recente behandeling zegt nog niet alles, resistentie tegen worm middelen komt zoveel voor dat het essentieel is om de werkzaamheid na de ontworming te testen om zeker te zijn dat wormen geen rol meer spelen in het groeiverlies van de lammeren. Een infectie met leverbot zorgt ervoor dat de lever minder goed functioneert en het lam dus ook. Ook zonder zichtbare klachten van ziekte of bleke slijmvliezen kan leverbot dus al een groeivertraging veroorzaken.
Ziekten – coccidiose
Ook coccidiose kan tot ongeveer 6 maanden leeftijd voor grote problemen zorgen. Soms zijn de verschijnselen heel duidelijk met diarree, persen en opgetrokken buikjes. Maar ook voordat die klachten zichtbaar zijn kan de coccidiose al voor groeivertraging zorgen. Daarom is het ook hier van belang om met mestonderzoek te kijken of coccidiose speelt bij de lammeren. Helaas kunnen de lammeren ook na de behandeling nog flinke groeivertraging oplopen door de darmschade die coccidiose aanricht. De darmen van de lammeren worden minder efficiënt in het opnemen van voedingstoffen waardoor de nasleep van een heftige coccidiose besmetting nog lang door kan werken.
Andere mogelijkheden
Uiteraard zijn er nog veel meer mogelijkheden om groeivertraging op te lopen. Lammeren die kleiner geboren worden groeien later ook minder hard bijvoorbeeld. Lammeren die longontsteking gehad hebben toen ze jong waren blijven vaak ook achter in groei. En vaak zien we dat er een soort ‘perfect storm’ van omstandigheden ontstaat waarin meerdere omstandigheden net niet optimaal zijn waardoor elk negatieve effect stapelt en uiteindelijk een tegenvallende productie oplevert.
Een tegenvallende groei begint dus echt met het achterhalen van de oorzaak en het aanpassen van de zaken die niet optimaal zijn. Soms betekent dat dat het huidige jaar nooit meer helemaal ingehaald wordt maar dan weet je in elk geval wat je er volgend jaar anders moet!