Onderzoek naar een effectiever rotkreupel vaccin

We hebben in Nederland gelukkig een heel aantal maatregelen die we kunnen treffen om rotkreupel beheersbaar te maken. Denk dan vooral aan een effectieve en snelle behandeling (zowel individueel als met bijvoorbeeld een voetbad), het opsporen en afvoeren van dragers of chronisch geïnfecteerde dieren, het selecteren van fokdieren die geen last hebben van rotkreupel en het inzetten van vaccinatie. Die laatste optie wordt vaak toegepast als de problemen heftig zijn of al heel lang duren. Vaccinatie kan heel effectief zijn, er zijn veel bedrijven die met 1of 2x per jaar vaccineren met een commercieel vaccin de rotkreupel op hun bedrijf zeer goed beheersbaar krijgen. Helaas zijn er ook bedrijven waar die vaccinatie te weinig effect heeft ondanks intensieve vaccinatie schema’s. Voor de bedrijven uit die laatste categorie gaan wij de komende periode, in samenwerking met de Faculteit Diergeneeskunde in Utrecht en de NSFO een andere methode van vaccineren proberen.

Het probleem

Een van de reden waarom een commercieel vaccin niet het gehoopte effect laat zien kan zijn dat de reactie van de weerstand van de schapen niet reageert op de juiste stam uit het vaccin. Dat komt omdat er van de bacterie die rotkreupel veroorzaakt minstens 10 stammen of ‘serogroepen’ zijn, waarvan er 9 in het commerciële vaccin zitten. Op de meeste bedrijven in Nederland komen echter maar 1 of 2 stammen tegelijk voor. Hoewel al die stammen er voor zorgen dat het een heel compleet vaccin is (er zijn op dit moment geen duidelijke aanwijzingen dat de 10^de stam ook in NL voorkomt), lijkt het ook voor te komen dat er een soort strijd tussen die stammen en de weerstand van de ooi ontstaat. Dit wordt ‘antigeen competitie’ genoemd en wil zeggen dat er door het aanbieden van meerdere stammen door het afweersysteem van het schaap gekozen lijkt te worden tussen de stammen waar een goede weerstandsreactie op komt. En dan kan het zijn dat het lichaam van het schaap een hele goede afweerreactie heeft op stam C terwijl stam F op dat bedrijf een probleem is. Dit is van te voren niet te voorspellen en ook niet te testen. Daarom is het uitproberen van het commercieel vaccin bij een probleemkoppel ook altijd aan te raden, het effect kan heel goed zijn maar het kan dus ook tegenvallen.

De nieuwe methode

In Australië wordt al heel lang gebruik gemaakt van bedrijfsspecifieke vaccins om rotkreupel aan te pakken, wat tot zeer goed resultaten leidt. In 2021 is er een samenwerking geweest van onze dierenartsen met Sydney University en de Universiteit Utrecht om deze kennis naar Nederland te halen. Na die tijd zijn de testen en de methode om de vaccins te maken verder ontwikkeld. Het plan wordt om op bedrijven waar de inzet van het commerciële vaccin te weinig effect oplevert eerst te testen welke stam of stammen van de rotkreupel bacterie aanwezig zijn. Dit wordt gedaan door het nemen van swabs van de klauwen van schapen met rotkreupel. Als bekend is welke stammen een rol spelen zal er voor gezorgd worden dat specifiek die stam of stammen (maximaal 2) gekweekt worden en daar zal een ‘autogeen’ (bedrijfsspecifiek dus) vaccin van gemaakt worden. Hierdoor wordt het schaap alleen blootgesteld aan de benodigde stammen waardoor de afweerreactie die opgebouwd is specifieker en hopelijk groter is.

We zijn nu in de praktijkfase aangekomen en gaan van de winter de eerste koppel met deze methode vaccineren. We verwachten in het voorjaar van 2027 de eerste resultaten te hebben, houd ons dus in de gaten om op de hoogte te blijven!

Dit project ontvangt financiële steun van TKI Agri&Food. Binnen de TKI Agri&Food werken bedrijfsleven, kennisinstellingen en de overheid samen aan innovaties voor veillig en gezond voedsel voor 9 miljard mensen in een veerkrachtige wereld.